از گلستان من ببر ورقی

استان گلستان
این روزها برای سفر به استان گلستان آماده شوید
۲۴/۰۲/۱۳۹۵
هواپیمای مسافربری مصری ناپدید شد
۳۰/۰۲/۱۳۹۵
گلدان گل

از گلستان من ببر ورقی.

 

اسمش که می آید، بی اختیار عطر خوشی مشام مان را نوازش می دهد. نگاهش که می کنیم، بی اختیار می خندیم و دوست داریم شاید، دست ببریم و چند شاخه اش را بچینیم. گل، یکی از نمادهای زیبایی و عظمت خالق است. در ادبیات، هنر و اندیشه ایرانی، گل جایگاه خاص خودش را دارد و دلیل آن نیز حضور گل در اشعار، فیلم ها، نقش و نگارهای قالی و قالیچه، گلیم؛ نقش برجسته های تخت جمشید و… است. ببینیم مردم کشورهای جهان نگاه شان به این جلوه زیبایی و عظمت خدا چیست؟

نیلوفر آبی

گل نیلوفر آبی از دیرباز نزد بودائیان، هندوان و بسیاری از فرهنگ های شرقی و غربی جهان از اهمیت و جایگاه والای ویژه ای برخوردار بوده است. یکی از دلایل مهم در توجه و تقدیس این گل آن بوده که مکان رشد آن معمولاً در آب های راکد و مرداب ها قرار داشته است، در واقع نیلوفر آبی اشاره به بستر آن است که در آب قرار دارد نه رنگ آن. این امر اشاره ای بر این مفهوم است که گلی به این پاکی و زیبایی از بستری ناپاک روییده است، همچنان که در میان ناهنجاری ها و بسترهای نه چندان مناسب در طول تاریخ انسان هایی پاک و مقدس ظهور کرده اند. به همین دلیل در بیشتر مناطق جهان از گل نیلوفر آبی به عنوان مظهری از پاکی یاد می  کنند. نشانه های تصویری گل نیلوفر آبی از دوران کهن در بسیاری از آثار هنری و معماری در گوشه وکنار جهان به کار رفته است. پایه های برخی از ستون های ساختمان ها در دوران باستان در فرهنگ هایی همچون ایران، یونان و مصر حاوی کنده کاری هایی به شکل گل لوتوس بود. مصری های باستان گل لوتوس را نشانه ای از خورشید، حیات مجدد و باززایی به شمار می  آوردند.نزد بودائیان شمایل های فراوانی از بودا را می توان مشاهده کرد که در میان گل لوتوس نشسته است. هر کدام از رنگ های مختلف گل لوتوس نزد بودائیان مفاهیم ویژه ای را تداعی می کند، مثلا لوتوس ارغوانی اشاره ای به زهد و عرفان و لوتوس قرمز نشانی از عشق و علاقه به شمار می آید. لوتوس نزد هندوان نیز مفاهیمی را همچون پاکی، زیبایی، برکت، سعادت، معنویت و ابدیت را تداعی می کند. در بسیاری از آثار هنری هندوان می توان دید که شخصیت های آئینی شان در میان گل لوتوس یا در حال شکوفایی از میان گلبرگ های آن به نمایش درآمده اند.

آفتابگردان های ون گوگ

ونسان ون گوگ (۱۸۵۳-۱۸۹۰) نقاش مشهور هلندی حدود سال های ۱۸۸۷ تا ۱۸۸۹ میلادی دو مجموعه اثر با عنوان گل های آفتابگردان خلق کرد که برخی از آنها امروز زینت بخش چندین موزه و نمایشگاه در گوشه وکنار جهان است. یکی از دلایل اصلی اولیه برای خلق این گل ها شادمانی ون گوگ برای سفر دوست و همکارش پل گوگن به خانه اش بود که او انتظارش را می کشید. ون گوگ با خلق این گل های آفتابگردان قصد داشت تا فضای کارگاه و اتاقی را که برای فعالیت گوگن درنظر گرفته بود بیاراید. گل های این دو مجموعه به شکل های مختلفی در داخل و خارج از گلدان چیده شده است. بعضی از این گل ها شاداب و سرزنده و بعضی دیگر از گلبرگ ها پلاسیده و بدین ترتیب وضعیت های مختلفی از این گل های زرد و اسرارآمیز را به تصویر می کشد. هرچند بخت با ون گوگ چندان همراهی نکرد تا بهره مالی درخوری در طول دوران حیاتش از این آفریده های هنری اش برگیرد ولی سال های درازی پس از مرگش آفتابگردان های او با قیمت های کلانی در حراجی های مختلف هنری خرید و فروش شد. یکی از این نقاشی ها در سال ۱۹۸۷ میلادی توسط یک ژاپنی به مبلغی نزدیک به ۴۰ میلیون دلار خریداری شد.

گل های ژاپنی

با نگاهی کوتاه به زندگی و مردم ژاپن درمی یابیم که گل نقش مهمی در ساختار فرهنگی ژاپنی ها بازی می کند. از نگاره های سنتی گرفته تا آرایش های بدیع و جذاب دسته های گل و نقوش گل ها در سنگ  نگاره ها همگی گویای اهمیت گل در تاریخ و فرهنگ این سرزمین است. یکی از مهم ترین گل هایی که در ژاپن مورد توجه قرار داشته، شکوفه های گیلاس است که جشنواره ای نیز هم زمان با شکوفایی آنها در بهار با عنوان هانامی در سراسر ژاپن برگزار می شود. در جریان مراسم، شکوفه های گیلاس مفهوم نمادین گذرا بودن و ناپایداری زندگی و در عین حال نجابت و مهربانی را گوشزد می کند. گل صدتومانی در فرهنگ ژاپنی سلطان گل ها شناخته شده و نمایانگر افتخار، شجاعت و خوشبختی است. گل نیلوفر آبی یا لوتوس نیز نزد ژاپنی ها همچون بسیاری دیگر از ساکنان شرق، جنوب و جنوب شرقی آسیا مورد توجه ویژه ای قرار داشته و نشانی از پاکی جسم، گفتار و اندیشه به حساب می آید.در راستای توجه ویژه به گل، هنر گل آرایی یا ایکِبانا نزد ژاپنی ها از اهمیت بالایی برخوردار است. در ایکبانا آنچه اهمیت دارد مفاهیم احساسی و بهره گیری از حداقل امکانات است. این بدان معناست که دسته های متراکم یا انبوهی از گل ها را نمی بینیم بلکه در بیشتر موارد گلبرگ های انگشت شمار و ساقه ها و شاخه هایی با پیچ وخم هایی حساب شده و معنادار ظاهر می شود. گاهی شکل های تشکیل  شده توسط ساقه ها اهمیت بیشتری از خود گلبرگ های رنگین پیدا می کند. ایکبانا در واقع بیش از یک سرگرمی یا تجارت، یک هنر است و از جمله مفاهیم معنوی موجود در آن را می توان در جریان تولید گل ها مشاهده کرد ، به طوری که به هنرمند تاکید شده تا هنگام کار با گل ها از مراقبه و سکوت بهره جوید. بدین ترتیب هنر ایکبانا همچون سایر هنرها شامل سبک ها و مکاتب گوناگونی با ویژگی های متمایزبوده که در گذر قرن ها شکل گرفته است.

اسطوره گل

گل ها  از دیرباز در فرهنگ ها و جوامع مختلف بشری حاوی مفاهیم و ارزش های معنوی و اسطوره ای گوناگونی بوده اند. گاهی گل با تولد، بازگشت بهار، زندگی پس از مرگ، جوانی، زیبایی و نشاط در ارتباط بوده است. از سویی دیگر عمر کوتاه گل نیز موضوعی بوده که گاهی آن را با گذرا بودن و ناپایداری زندگی و بروز مرگ در ارتباط دانسته اند. این باورها در مجموع حیات دوباره پس از مرگ را مورد اشاره قرار می دهند و شاید یکی از دلایل قراردادن یا کاشتن گل بر سر مزار درگذشتگان باشد. در فرهنگ های مختلف رنگ ویژه بعضی از گل ها نیز حاوی مفاهیمی است، مثلاً رنگ سفید شکوفه های گل می تواند نشانی از خلوص و در عین حال مرگ باشد یا گل های قرمزرنگ می تواند نشانی از علاقه و انرژی محسوب شود. در آیین تائوئیسم چینی ها بالاترین درجه از حکمت و روشنایی با گل هایی به رنگ طلایی نشان داده می شود که در نگاره ها و پیکره های مربوطه بر بالای سر شمایل ها و پیکره ها نشان داده می شود. حتی گاهی شکل گل ها نیز حاوی مضامینی ضمنی است، مثلاً گلی با گلبرگ های شعاعی در اطرافش را در برخی از فرهنگ ها با خورشید و شعاع های نور اطراف آن مقایسه می کنند و در همین راستا مفاهیمی همچون جهان و خودآگاهی را به آن نسبت می دهند. در مسیحیت گل زنبق سفید را نشانی از حضرت مریم (ع) و پاکی و عفت او دانسته و در آثار نقاشی مربوط گاهی شاهد حضور این گل ها در اطراف او هستیم. در فرهنگ مصر باستان گل زنبق نشان مصر علیا به شمار می آمد و در بسیاری از دیوارنگاره ها و سنگ نگاره های به جای مانده از آن دوران می توان آن  را مشاهده کرد.

گلستانی در دانشگاه

گلستان هایی در گوشه و کنار جهان از جاذبه و شهرتی بالا برخوردارند، آن چنان که جهانگردان زیادی را از داخل و خارج کشورها به سوی خود فرامی خوانند! شاید در نخستین اشاره، نام کشور هلند با باغ های گل وسیع و مشهورش به ذهن برسد ولی این بار به جایی بسیار دورتر و در کشور باستانی چین، آن هم در فضای یک مکان آموزشی، یعنی دانشگاه ووهان در شهر ووهان و در ایالت هوبی در مناطق مرکزی به سمت جنوب شرقی این سرزمین پهناور سفر می کنیم.دانشگاه ووهان با بیش از ۱۲۰ سال سابقه فعالیت دارای باغ های پهناور و متعددی است. در این باغ ها درختان گیلاس، آلو و گل های نیلوفر آبی و آزالیا به اندازه ای است که هر سال در فصل بهار و هنگام شکوفایی این گل ها به فضای دانشگاه چهره ای منحصر به فرد می بخشد. زیبایی این منظره تماشایی علاقه مندان زیادی را از مناطق  مختلف چین و حتی کشورهای خارجی به خود جذب می کند و تجربه ای فراموش نشدنی برای آنان برجای می گذارد. گاهی در فصل بهار جمعیت بازدیدکنندگان از باغ های دانشگاه به حدود ۵۰ هزار نفر در روز می رسد.دیدار از این باغ های زیبا آن هم در فضای یک نهاد آموزشی خاطرات شیرینی از دوران تحصیل را نزد آنانی که هم اکنون سنی را گذرانده اند زنده کرده و شادابی این دیدار را دو چندان می کند.

یک شاخه گل ناقابل

دیداری از یک دوست، عیادت یک آشنا در بیمارستان و شاید حضور بر سر مزار عزیزی از دست رفته با یک شاخه یا دسته گلی ناقابل! اما در باب قابلیت و ارزش گل همان بس که در فرهنگ ها و نزد ملل مختلف از این آفریده زیبا به شکل های گوناگونی استفاده می شود. عروس های رُمی در دوران کهن با خود گل حمل می کردند زیرا بر این گمان بودند که ارواح پلید را دفع و باعث تضمین نیروی زایش می شود. یک ضرب المثل قدیمی آلمانی می گوید که خوراکی، جسم و گل، روح را تغذیه می کند.در کشور چین تقدیم گل به آموزگار مهم ترین هدیه به شمار می آید و در مراسم عروسی معمولاً گل صدتومانی رایج ترین گل به شمار می آید. گل های خالدار یا ابلق در بیشتر کشورهای آسیایی هدیه چندان مناسبی نیست. در کشور روسیه برای تولد نوزاد معمولا یک شاخه گل یا یک دسته کوچک گل برای هدیه رایج است و سبد بزرگ گل چندان معمول نیست. گل های سرخ، لاله و سنبل ارمغانی است که زنان و مادران روس در روز زن و مادر دریافت می کنند. گل بردن توسط مهمان در انگلستان امری رایج است ولی باید دقت کرد که گل زنبق یا سوسن سفید تنها به مراسم عزا اختصاص دارد. در کشور آفریقای جنوبی در جریان دید و بازدید سال نوی مسیحی تقدیم گل به آشنایان و فامیل امری است رایج ولی در کشور مصر ارمغان گل تنها به مراسم عزا یا عروسی اختصاص دارد.

نام گل سرخ

اُمبرتو اِکو (۱۹۳۶-۲۰۱۶) نویسنده، فیلسوف و منتقد مشهور ایتالیایی در سال ۱۹۸۰ میلادی نخستین رمانش را با عنوان «نام گل سرخ» به زبان ایتالیایی منتشر کرد. اکو در این داستان رخدادهایی مشکوک و جنایی در یک صومعه در کشور ایتالیا را در سده چهاردهم میلادی روایت می کند. شخصی به همراه یک شاگرد از سوی مقامات مرکزی برای رسیدگی و تحقیق به این وقایع مشکوک به صومعه رفته و در مدت اقامتش رخدادهایی پیچیده را تجربه می کند. در این صومعه کتابخانه ای غنی وجود دارد که هر کسی مجاز به ورود بدانجا نیست. مسیرهای ورودی به آن و بخش های مختلف کتابخانه همچون مارپیچی سردرگم طراحی شده و برخی از کتاب ها که نباید هر کسی بدان ها دست یابد در مکان هایی مخوف و دور از دسترس نگهداری می شود. تمهیداتی طراحی شده تا اگر کسی قصد نفوذ به این مخازن را داشته باشد از پای درآید، موضوعی که گره داستان را شاید در خود جای داده است. اما چرا نام گل سرخ؟ اکو در جایی به پیچیدگی و مفاهیم گسترده و متنوعی که درباره گل سرخ وجود دارد اشاره می کند. شاید برای یک متن نتوان فقط یک معنای واحد را مشخص کرد. شاید پیچیدگی این داستان نیز از همین دست باشد، از سنخ پیچیدگی گلبرگ های گل سرخ و مفاهیم نمادینی که به آن اطلاق  شده است. این کتاب در سال ۱۹۸۳ به انگلیسی ترجمه شد و دو بار نیز در ایران ترجمه شده است. در سال ۱۹۸۶ فیلمی با کارگردانی ژان ژاک آنود و هنرنمایی شون کانری از این داستان روی پرده های سینماها رفت.

گلستان و بوستان

صادرات گل های گران قیمت از دیرباز از سرزمین پهناور ایران به سایر نقاط جهان رواج داشته است! این گل ها از جنس معرفت، حکمت و دانش بودند  و در دسته هایی به ابعاد جملات زیبای نثر یا قالب های موزون شعر قرار داشته اند. پیش از آن که در میانه های سده نوزدهم میلادی، زبان پارسی از شبه قاره هند به تدریج رخت بربندد، تا قرن های متوالی زبان رسمی دربار و اداری آن دیار به حساب می آمد.

حتی تا چندین دهه پس از آغاز قرن بیستم، بسیاری از روشنفکران و اندیشمندان هندوستان که به زبان پارسی سخن می گفتند بر این توانایی خود مباهات می ورزیدند. در دوران حکومت مغولان هند یا همان گورکانیان نسخه های فراوانی از آثار ادبی فاخر زبان پارسی همچون شاهنامه فردوسی، خمسه نظامی، گلستان و بوستان سعدی در کارگاه های هنری دربار و اشراف هند تولید شده که بسیاری از آنها با نگاره هایی بدیع و فاخر تزئین یافت. این نگاره ها با زیبایی ویژه خود ؛ انعکاس مایه داستان در قالبی تصویری با رنگ آمیزی های زنده عطر گل هایی را که از اندیشه شعرایی همچون سعدی بزرگ برجای مانده دو چندان کرده و گلستان هایی فاخر و چشم نواز بر تاریخ فرهنگ و هنر سرزمین باستانی هند به یادگار گذاشته است.

گل ملی

بیش از صد کشور جهان هر یک گلی را به عنوان یکی از نمادهای ملی شان برگزیده اند. در بعضی از موارد انتخاب گل مورد نظر سابقه ای چند صد ساله و حتی هزاران ساله داشته و در برخی از موارد دیگر موضوعی جدید در تاریخ کشورها به حساب می  آید.گزینش یک گل به عنوان نمادی ملی بر اساس معیارهای گوناگونی صورت می گیرد، از جمله باورهای دینی، اسطوره ای، جغرافیایی و طبیعی. به طور مثال ایرلندی ها به طور آئینی گل شبدر را که دارای سه پر بوده با مفاهیم دینی خود مرتبط دانسته و نماد ملی خود برگزیده اند. هنگ کنگی ها نماد گل نیلوفر پنج پر را روی پرچم سرزمین خود قرار داده اند که رنگ زمینه و تعداد گلبرگ ها مفاهیمی سیاسی و اعتقادی را نزد آنان ایفا می کند. در سرزمین ایران نیز از دیرباز گل های مختلفی همچون لاله و گل سرخ از اهمیت نمادین برخوردار بوده اند.

جشنواره گل

شهر زیبای مِدلین که دومین شهر بزرگ کشور کلمبیا در آمریکای جنوبی است هر سال شاهد برگزاری بزرگ ترین جشنواره ای است که در میان گل های رنگارنگ و شور و نشاط شهروندان و بازدیدکنندگان با مراسم گوناگونی همراه است. نخستین جشنواره در سال ۱۹۵۷ در ماه می برگزار شد و از سال بعد یعنی ۱۹۵۸ بدین سو هر سال در ماه آگوست برگزار شده است. در این جشنواره دسته های بزرگی از گل های مختلف با شکل هایی گوناگون از ببر و پروانه گرفته تا گیتار و سایر شکل های هندسی زیبا در خیابان ها به شکل کارناوال هایی باشکوه به نمایش درمی آید. بسیاری از شرکت کنندگان در این روز لباس های محلی بر تن کرده و برخی از شهروندان خودروها و حتی دوچرخه های شان را به گل های رنگارنگ می آرایند. جذابیت و اهمیت این مراسم زمانی به اوج می رسد که دو رخداد جانبی دیگر یعنی مسابقه اسب سواری و همچنین ماشین رانی نیز در شهر برگزار می شود. در این زمان مدلین یکپارچه آکنده از شور و شادی است و علاوه بر شهروندانش پذیرای هزاران جهانگرد مشتاق است.

گل های داوودی

کوارتِت به معنی همنوازی چهار نوازنده است. بسیاری از آهنگسازان مشهور در طول تاریخ موسیقی آثاری را برای چهار ساز موسیقایی خلق کرده اند که بیشتر این آثار تحت عنوان کوارتت زهی جای می گیرند زیرا برای چهار ساز زهی (دو ویولن، ویولا و ویولنسل) خلق شده اند. جیاکومو پوچینی (۱۸۵۸-۱۹۲۴) آهنگساز مشهور ایتالیایی بیشتر به واسطه خلق اپراهایی فاخر شناخته شده است ولی یکی از آثار موسیقی مجلسی او کوارتتی زهی با عنوان گل های داوودی یا با نام کامل تر مرثیه ای برای کوارتت زهی (مرثیه ای نوشته شده برای اجرا توسط کوارتت زهی) است. پوچینی این اثر را در سال ۱۸۹۰ فقط در مدت یک شب و تحت تاثیر مرگ دوک ساووی یکی از حکام محلی نگاشت. حال و هوای این اثر کاملاً متناسب با یک مرثیه و تداعی گر غمی جانکاه است. در فرهنگ لاتین گل های داوودی زرد در مراسم تدفین و عزاداری نقش مهمی دارند و از این رو نام این اثر گل های داوودی گزیده شده، نامی هم خوان با احساسی سوزناک که بر اثر سایه افکنده است.

سازه ای گلگون

زیبایی گل ها همواره الهام بخش بعضی از معماران برای خلق سازه هایی بر پایه ساختمان گلبرگ های گوناگون بوده است. ساختمان موزه هنر و علوم سنگاپور به شکل یک گل نیلوفر آبی طراحی شده است. جذابیت این بنا زمانی بیشتر می شود که متوجه می شویم که پایه های ساختمان در آب قرار گرفته و بدین ترتیب بستر روییدن این گل شگفت انگیز را نیز تداعی می کند. نمای بخش ورودی این موزه از شیشه است که انعکاس آن در آب تصویری زیبا ایجاد می کند. ۱۰ عدد سازه شبیه گلبرگ های نیلوفر آبی با فلز تعبیه شده که ابعادشان متفاوت بوده و بدین ترتیب امکان مشاهده همگی به راحتی توسط بیننده امکان پذیر شده است. در بالای هر کدام از این گلبرگ ها پنجره های سقفی قرار داشته تا بدین ترتیب نور طبیعی خورشید به فضای درونی گالری های موزه بتابد. این موزه در سال ۲۰۱۱ میلادی افتتاح شده و آثار گوناگونی را چه به صورت ثابت و چه به شکل امانت از سایر موزه های جهان در معرض نمایش می گذارد.

    زیبایی گل ها همواره الهام بخش بعضی از معماران برای خلق سازه هایی بر پایه ساختمان گلبرگ های گوناگون بوده است. ساختمان موزه هنر و علوم سنگاپور به شکل یک گل نیلوفر آبی طراحی شده است. جذابیت این بنا زمانی بیشتر می شود که متوجه می شویم که پایه های ساختمان در آب قرار گرفته و بدین ترتیب بستر روییدن این گل شگفت انگیز را نیز تداعی می کند.

نویسنده: رامین حاجیان فرد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Buy now